CYBERLABLABORATORIUM ANALIZY INCYDENTÓW
SYMULACJA OFFLINE · BRAK RUCHU SIECIOWEGO

Podstawy cyberbezpieczeństwa systemów IT · Moduł 04

Co się dzieje, gdy serwer
przestaje odpowiadać?

Interaktywny model pokazujący różnicę między zwykłym ruchem, przeciążeniem i atakiem odmowy usługi (DoS/DDoS). Obserwuj metryki, analizuj logi i sprawdzaj, jak różne zabezpieczenia wpływają na dostępność.

01 / CEL

DoS

Odmowa usługi: próba zakłócenia dostępności zasobu. Nie wymaga uzyskania dostępu do danych.

02 / SKALA

DDoS

Rozproszona odmowa usługi: szkodliwy ruch może pochodzić z wielu urządzeń lub punktów sieci.

03 / KONTRAST

Włamanie

Nieuprawniony dostęp lub naruszenie systemu to coś innego niż przeciążenie usług; oba incydenty mogą jednak wystąpić razem.

04 / CIA

Dostępność

Atak DoS uderza przede wszystkim w dostępność (A), jeden z trzech filarów bezpieczeństwa CIA.

Krótki briefing przed symulacją

Cel, przebieg i skutki incydentu

Analiza obronna · bez instrukcji atakowania

Dlaczego sprawcy atakują?

  • Wymuszenie okupu albo presja na organizację.
  • Sabotaż, zakłócenie pracy lub reputacji.
  • Manifestacja ideologiczna lub demonstracja możliwości.
  • Odwrócenie uwagi zespołu od innego incydentu.

Co widzi zespół bezpieczeństwa?

  • Nagły wzrost obciążenia i liczby błędów.
  • Spowolnienie, brak odpowiedzi, nieudane logowania.
  • Nietypowy rozkład źródeł, żądań i połączeń.
  • Alarmy, metryki, skargi prawdziwych użytkowników.

Jakie są skutki?

  • Brak dostępu do e-dziennika, sklepu czy banku.
  • Straty finansowe i zakłócenie procesów.
  • Utrata zaufania oraz koszty reagowania.
  • Przy włamaniu dodatkowo ryzyko utraty danych.
Włamanie a atak DoS: incydent włamania może obejmować rozpoznanie → uzyskanie nieuprawnionego dostępu → działania wewnątrz systemu → kradzież lub zmianę danych. DoS to przede wszystkim zakłócenie dostępności. Atak DoS może też stanowić zasłonę dymną dla innych działań, ale sam w sobie nie oznacza przejęcia serwera.
Jak korzystać z symulatora?
1. Wybierz scenariusz

Spokojny ruch to punkt odniesienia. „Nagły wzrost” przedstawia wielu prawdziwych użytkowników. Pozostałe warianty modelują przykładowy ruch szkodliwy na różnych warstwach.

2. Zmień parametry i zabezpieczenia

Ustawiaj suwaki pojedynczo. Włącz jedną ochronę, wykonaj kilka kroków i porównaj wynik. Nie wszystkie zabezpieczenia działają na tych samych warstwach.

3. Obserwuj skutek dla użytkownika

Sprawdź dostępność, opóźnienie, obciążenie i przepływ poniżej. Na końcu odpowiedz: co było wąskim gardłem i czy same metryki dowodzą ataku?

Ważne: symulator nie generuje ani nie wysyła ruchu. „j./s” oznacza umowne jednostki pracy modelu, a nie prawdziwe żądania HTTP na sekundę ani pomiar serwera. Rate limiting korzysta z przykładowego progu 100 j./s na źródło; zmień liczbę źródeł, by zobaczyć, dlaczego rozproszenie zmienia wynik.

Interaktywne centrum analizy

Konsola symulacji

1 sekunda symulacji ≈ 0,8 s rzeczywistego czasu
01 / Sterowanie

Wybierz zdarzenie

Spokojny ruch

Co się dzieje? Zwykli użytkownicy odwiedzają stronę, a serwer obsługuje ich żądania.

Gdzie jest obciążenie? W tym wariancie zakładamy, że ruch mieści się w wydajności usługi.

Co obserwować? Porównaj ruch, obciążenie, opóźnienie i dostępność z kolejnymi wariantami.

Ważne: To punkt odniesienia. Sam spokojny wykres nie potwierdza, że system jest wolny od innych zagrożeń.

100 j./s
Umowne jednostki pracy / sekundę; nie są to rzeczywiste RPS
1100 j./s
Dodatkowe umowne jednostki / s; w spokojnym ruchu suwak jest pomijany
1 źródło
Przy DDoS ten sam wolumen jest dzielony między wiele źródeł. To wpływa na przykładowy limit na źródło.
400 j./s
Umowna wydajność originu w jednostkach pracy / s

Zabezpieczenia (włącz/wyłącz)

Wyjaśnienie: rate

Co to jest? Reguła zlicza żądania w określonym czasie, zwykle dla adresu IP, konta albo klucza API. Po przekroczeniu progu może odrzucić żądania, spowolnić je albo poprosić o dodatkową weryfikację.

Jak działa tutaj? Model przyjmuje umowny próg 100 j./s na źródło. To parametr dydaktyczny, nie gotowa reguła do wdrożenia.

Kiedy pomaga? Gdy jedno lub kilka źródeł wysyła więcej żądań, niż usługa powinna przyjąć.

Ograniczenia: Rozproszony ruch może pochodzić z wielu adresów, z których każdy mieści się pod progiem. Z kolei wielu prawdziwych użytkowników może współdzielić jeden adres, np. za szkolnym NAT-em, i przypadkowo przekroczyć limit.

Analogia: limit wejść na minutę dla każdego wejścia do budynku. Kilka wejść utrudnia zatrzymanie tłumu, a jeden wspólny bilet dla wielu osób może utrudnić kontrolę.

Wyjaśnienie: waf

Co to jest? Web Application Firewall (WAF) to zapora aplikacyjna stojąca przed stroną. Analizuje żądania HTTP/HTTPS według reguł, sygnatur i czasem oceny zachowania. Może żądanie przepuścić, odrzucić lub skierować do dodatkowej weryfikacji.

Jak działa tutaj? W modelu część szkodliwego ruchu HTTP zostaje zatrzymana. Skuteczność jest założeniem symulacji; prawdziwe reguły wymagają konfiguracji i strojenia.

Kiedy pomaga? Gdy ruch dociera do warstwy WWW i da się go odróżnić od poprawnych wizyt na podstawie reguł lub wzorca.

Ograniczenia: WAF nie naprawi przeciążonego łącza, które nie może już przesłać ruchu do serwera. Nie analizuje też samego procesu TCP ani zwykłych datagramów UDP tak jak zapora sieciowa. Zbyt szeroka reguła może blokować prawdziwych użytkowników.

Analogia: kontrola formularzy i dokumentów przy wejściu do konkretnego działu. Nie poszerzy drogi prowadzącej do budynku.

Wyjaśnienie: cookies

Najpierw: jak zaczyna się TCP? Klient wysyła SYN, serwer odpowiada SYN-ACK, a klient potwierdza połączenie ACK. Dopiero po tym uzgodnieniu rozpoczyna się zwykła wymiana danych aplikacji.

Co robią SYN cookies? Serwer nie rezerwuje od razu pełnego wpisu dla każdej oczekującej próby. Umieszcza zakodowane informacje w odpowiedzi i tworzy pełny stan dopiero po prawidłowym potwierdzeniu klienta.

Kiedy pomagają? Gdy wiele połączeń TCP pozostaje nieukończonych i grozi wyczerpaniem kolejki oczekujących połączeń.

Ograniczenia: To mechanizm dla TCP, nie filtr treści HTTP. Nie zatrzyma ruchu, który zapchał łącze przed serwerem, ani nie rozwiąże wszystkich rodzajów przeciążenia.

Analogia: zamiast zakładać teczkę dla każdej osoby czekającej w kolejce, recepcja wydaje numer i tworzy teczkę dopiero po potwierdzeniu, że osoba nadal jest obecna.

Wyjaśnienie: cdn

Co to jest? Content Delivery Network (CDN) to sieć serwerów brzegowych w różnych lokalizacjach. Cache przechowuje kopie treści, które można bezpiecznie ponownie wykorzystać, np. obrazów, arkuszy stylów lub publicznych plików.

Co dzieje się przy trafieniu w cache? Serwer brzegowy zwraca kopię, więc żądanie nie musi obciążać serwera źródłowego (origin). Przy braku kopii albo treści dynamicznej CDN zwykle musi skontaktować się z originem.

Jak działa tutaj? Model odciąża origin tylko o część legalnych, cache’owalnych wizyt.

Ograniczenia: Cache nie nadaje się do każdej strony ani do danych spersonalizowanych. CDN/cache sam z siebie nie oznacza, że atak zostanie odfiltrowany; dostawca może oferować osobne mechanizmy ochrony DDoS. Origin trzeba skonfigurować tak, by napastnicy nie mogli ominąć warstwy brzegowej.

Analogia: popularne materiały są dostępne w wielu lokalnych punktach, więc nie każdy uczeń musi iść do jednego centralnego magazynu.

Wyjaśnienie: upstream

Co to jest? Upstream oznacza sieć operatora lub dostawcy usług znajdującą się przed łączem prowadzącym do szkoły. Filtrowanie upstream próbuje odsiać niepożądany ruch wcześniej, zanim dotrze do tego łącza.

Kiedy pomaga? Gdy wąskim gardłem jest przepustowość łącza albo urządzenia brzegowego. Firewall w szkole może być już za późno, jeśli całe łącze zostało zajęte.

Jak działa w praktyce? Administrator kontaktuje się z operatorem lub usługą ochrony. Dostawca analizuje ruch w swojej sieci i stosuje uzgodnione filtrowanie albo przekierowanie przez infrastrukturę oczyszczającą.

Ograniczenia: Szkoła zwykle nie ma bezpośredniej kontroli nad siecią operatora. Błędne lub zbyt szerokie filtry mogą odciąć poprawny ruch; wdrożenie wymaga współpracy dostawcy.

Analogia: jeśli korek powstał na głównej drodze do szkoły, trzeba kierować ruch na objazd przed korkiem, a nie dopiero przy szkolnej bramie.

02 / Stan usługi
DOSTĘPNY
Obsłużony ruch legalny100%Udział ruchu legalnego w bieżącym kroku
Szacowana odpowiedź40 msSzacunek oparty na kolejce, nie pomiar
Zużycie zasobów25%Modelowe zapotrzebowanie / wydajność
Szkodliwy ruch odfiltrowany0%Udział ruchu szkodliwego w modelu

Czas modelu: 00:00 · Ruch legalny: 100 j./s · Ruch szkodliwy: 0 j./s

03 / Przepływ ruchu
UżytkownicyLegalny ruch
Brak atakuRuch szkodliwy: 0
OchronaBrak filtrów
Usługa WWWSzkoła / e-dziennik

Przepływ jest animacją poglądową. Nie przedstawia prawdziwych pakietów, połączeń ani adresów IP.

1 · WEJŚCIE100 j./sruch legalny + szkodliwy
2 · FILTRY0 j./sruch odrzucony
3 · CDN / CACHE0 j./slegalny ruch z brzegu
4 · SERWER100 j./smodelowa praca origin
5 · WYNIK100 j./sobsłużony ruch legalny

Ruch mieści się w modelowej wydajności serwera. Zwykłe żądania otrzymują odpowiedź.

04 / Wykres obciążenia
Jednostki modelowe / sekundę
Ruch legalnyRuch szkodliwyObsłużony ruch legalny

05 / Analiza incydentu

Uruchom symulację albo wybierz scenariusz. Sprawdź, czy awaria jest wynikiem ataku, czy jedynie wzmożonego ruchu.

Próba sprawdzenia nie wysyła żadnego żądania HTTP.

06 / Dziennik zdarzeń

Zadania dla ucznia

4 misje analityka SOC

Pracuj samodzielnie · zapisuj obserwacje
MISJA 01 · PUNKT ODNIESIENIA

Jak wygląda zdrowa usługa?

Ustaw „Spokojny ruch”, 100 j./s zwykłego ruchu i wydajność 400 j./s. Wykonaj 5 kroków. Odczytaj odsetek obsłużonych żądań i obciążenie. Wyjaśnij, co oznacza dostępność.

Na co zwrócić uwagę?Przy nieprzeciążonym modelu obsługa legalnych żądań powinna być bliska 100%.
MISJA 02 · CZY TO ATAK?

Awaria podczas ogłoszenia wyników

Wybierz „Nagły wzrost”, ustaw natężenie 1100 j./s i wydajność 400 j./s. Czy usługa będzie działać wolniej? Czy sam wzrost ruchu udowadnia atak? Uzasadnij.

Na co zwrócić uwagę?Nagły napływ legalnych użytkowników też może przeciążyć serwer. Sama liczba żądań nie pozwala przypisać zamiaru.
MISJA 03 · ANALIZA I OBRONA

Wiele źródeł, jedna usługa

Wybierz „DDoS: HTTP”, natężenie 1100 j./s i porównaj 1 oraz 100 źródeł. Zanotuj dostępność. Porównaj kolejno: tylko rate limiting, tylko WAF, a potem WAF + CDN. Opisz, dlaczego skuteczność zależy od rodzaju ataku.

Na co zwrócić uwagę?Przy rozproszonym ataku proste limity pojedynczych źródeł mogą być mniej skuteczne. Filtry mogą też błędnie blokować prawidłowe żądania.
MISJA 04 · ZMIANA WARSTWY

HTTP czy TCP?

Wybierz „SYN flood” i porównaj działanie WAF oraz SYN cookies, a następnie filtrowania u operatora. Wskaż, jaki zasób jest najbardziej zagrożony i dlaczego WAF nie rozwiązuje każdego problemu.

Na co zwrócić uwagę?SYN flood wiąże się z obsługą zestawiania połączeń TCP. Ochrona HTTP nie zastąpi ochrony niższych warstw sieci.

Podsumowanie · 5 pytań

Sprawdź, co rozumiesz

Zaznacz odpowiedzi i wybierz „Sprawdź”. Wynik nie jest nigdzie wysyłany.